فدروس؛ جاودانگی نفس، ارابه آسمانی و چرخه تناسخ در فلسفه افلاطون
رساله فدروس (Phaedrus) یکی از آثار افلاطون است که در آن موضوعاتی مانند ماهیت عشق، جاودانگی نفس، تناسخ، نظریهٔ یادآوری، جنون الهی و شناخت حقیقت بررسی می‌شوند. بخش دیگری از این رساله نیز به فن سخنوری، رابطه زبان و حقیقت و نقش نوشتار در انتقال دانش اختصاص دارد.
گفت‌وگوی رساله میان سقراط و فدروس، در خارج از دیوارهای آتن و در کنار رود ایلیسوس اتفاق می‌افتد. فدروس خطابه‌ای از لوسیاس، سخنور مشهور آتنی، همراه دارد که موضوع آن برتری رابطه با فرد غیرعاشق بر رابطه با فرد عاشق است. سقراط پس از شنیدن خطابه لوسیاس، ابتدا سخنانی در همان جهت بیان می‌کند اما سپس از موضع نخست خود بازمی‌گردد و خطابه دیگری در ستایش عشق ایراد می‌کند. او در این خطابه، عشق را در ارتباط با ماهیت نفس، جهان خدایان و یادآوری حقیقت بررسی می‌کند. در جریان این گفت‌وگو، سقراط برای توضیح وضعیت نفس از تمثیل مشهور ارابه‌ران و دو اسب بالدار استفاده می‌کند و درباره حرکت نفوس در آسمان، سقوط آن‌ها به جهان زمینی و بازگشت به زندگی سخن می‌گوید.
عشق و مسئله جنون
در آغاز رساله، خطابه لوسیاس بر این استدلال استوار است که فرد عاشق تحت تأثیر امیال و هیجانات خود قرار دارد و ممکن است پس از پایان عشق، رفتار و داوری او تغییر کند. در مقابل، فرد غیرعاشق به دلیل آنکه تحت تأثیر چنین وضعیتی نیست می‌تواند در روابط خود از ثبات و خویشتن‌داری بیشتری برخوردار باشد.
سقراط در نخستین خطابه خود نیز عشق را نوعی میل معرفی می‌کند که ممکن است بر داوری عقلانی غلبه کند. او میان میل به لذت و گرایش به آنچه نیک و درست است، تمایز قائل می‌شود اما پس از پایان این خطابه، سقراط اعلام می‌کند که سخنان پیشین او درباره عشق نیازمند اصلاح است. او در خطابه دوم توضیح می‌دهد که جنون همیشه پدیده‌ای زیان‌آور نیست و برخی از بزرگ‌ترین موهبت‌های انسان از نوعی جنون الهی سرچشمه می‌گیرند.
ارجاع: ترجمهٔ محمود صناعی، صفحات ۷۵ تا ۱۲۲.
چهار نوع جنون الهی
سقراط چهار صورت از جنون الهی را معرفی می‌کند که هر یک به یکی از خدایان یا گروهی از ایزدان یونانی نسبت داده می‌شوند.
جنون پیشگویی: این نوع جنون با آپولون ارتباط دارد. سقراط از پیشگویانی یاد می‌کند که در حالت الهام، پیام‌هایی دربارهٔ آینده بیان می‌کردند.
جنون آیینی و تطهیری: این نوع جنون با دیونیسوس مرتبط است و به آیین‌های مذهبی، مناسک تطهیر و رهایی از برخی رنج‌ها ارتباط دارد.
جنون شاعرانه: این حالت به الهام موزها، الهگان شعر و هنر، نسبت داده می‌شود. سقراط میان شاعری که تنها بر مهارت و فن تکیه می‌کند و شاعری که از الهام الهی برخوردار است، تفاوت قائل می‌شود.
جنون عاشقانه: چهارمین نوع جنون با اروس و آفرودیت ارتباط دارد. سقراط این حالت را با مشاهده زیبایی، یادآوری حقیقت و حرکت نفس به سوی جهان الهی مرتبط می‌داند.
در ادامه رساله، بحث درباره جنون عاشقانه به بررسی ماهیت نفس و وضعیت آن پیش از ورود به بدن منتهی می‌شود.
ارجاع: صفحات ۱۲۲ تا ۱۲۶
جاودانگی نفس و منشأ حرکت
سقراط برای بررسی جاودانگی نفس، استدلال خود را از مفهوم حرکت آغاز می‌کند. او میان موجودی که حرکت خود را از چیز دیگری دریافت می‌کند و موجودی که منشأ حرکت خویش است، تفاوت قائل می‌شود.
موجودی که حرکتش به عامل دیگری وابسته است با توقف آن عامل ممکن است از حرکت بازایستد اما آنچه خود سرچشمه حرکت است بنا بر استدلال سقراط، همواره در حرکت باقی می‌ماند.
سقراط نفس را موجودی خودجنبان معرفی می‌کند. از نظر او نفس منشأ حرکت در موجودات زنده است و به همین دلیل نمی‌تواند آغاز یا پایانی مانند موجودات جسمانی داشته باشد. او از این استدلال نتیجه می‌گیرد که نفس نامیراست. سقراط پس از طرح این استدلال توضیح می‌دهد که بیان ماهیت حقیقی نفس کاری دشوار است و برای توصیف آن از تمثیل استفاده می‌کند.
ارجاع: صفحات ۱۲۶ تا ۱۲۷
ارابه نفس؛ ارابه‌ران و دو اسب بالدار
سقراط نفس را به نیرویی تشبیه می‌کند که از یک ارابه‌ران و دو اسب بالدار تشکیل شده است. در این تمثیل، ارابه‌های خدایان دارای دو اسب نیک‌سرشت و فرمان‌بردار هستند، اما ارابه نفس انسانی از دو اسب با سرشت‌های متفاوت تشکیل شده است.
یکی از اسب‌ها نیک و فرمان‌بردار است، درحالی‌که اسب دیگر سرکش و نافرمان است. این تفاوت سبب می‌شود که هدایت ارابه انسانی دشوار باشد. سقراط در بخش‌های بعدی رساله، هنگام توضیح تجربه عشق، ویژگی‌های این دو اسب را با جزئیات بیشتری توصیف می‌کند.
اسب نیک، زیبا، معتدل و همراه با خویشتن‌داری است. او بدون نیاز به تازیانه و با فرمان ارابه‌ران هدایت می‌شود. اسب دیگر دارای سرشتی نافرمان است و در برابر فرمان‌های ارابه‌ران مقاومت می‌کند. این اسب تحت تأثیر امیال قرار دارد و می‌کوشد ارابه را در جهت خواسته‌های خود حرکت دهد. در این تمثیل، ارابه‌ران وظیفه هدایت مجموعه را بر عهده دارد. سقراط از این تصویر برای توضیح دشواری حرکت نفس انسانی و کشمکش میان نیروهای متفاوت درونی استفاده می‌کند.
ارجاع: صفحات ۱۲۷ تا ۱۲۸ و ۱۳۹ تا ۱۴۵.
حرکت نفوس در آسمان و مشاهدهٔ حقیقت
سقراط حرکت نفوس را در جهانی آسمانی توصیف می‌کند. در این روایت، زئوس در رأس گروهی از خدایان حرکت می‌کند و دیگر خدایان نیز در نظمی مشخص او را دنبال می‌کنند. ارابه‌های خدایان به سبب هماهنگی کامل میان اسب‌ها و ارابه‌ران، بدون دشواری حرکت می‌کنند اما ارابه‌های دیگر با مشکلاتی مواجه می‌شوند زیرا اسب‌های آن‌ها دارای سرشت یکسان نیستند.
در این حرکت آسمانی، نفوس می‌کوشند به مرتبه‌ای برسند که بتوانند حقیقت را مشاهده کنند. سقراط حقیقت را وجودی بی‌رنگ، بی‌شکل و ناملموس معرفی می‌کند که تنها از طریق عقل شناخته می‌شود. او از حقایقی مانند عدالت، خویشتن‌داری و دانش حقیقی سخن می‌گوید که در این مرتبه قرار دارند. نفوس خدایان به مشاهده این حقایق دست می‌یابند و از آن‌ها بهره‌مند می‌شوند اما نفوس دیگر به دلیل دشواری هدایت ارابه، تنها بخشی از حقیقت را مشاهده می‌کنند یا از دستیابی به آن بازمی‌مانند. در این روایت، مشاهده حقیقت با وضعیت نفس و توانایی آن برای ادامه حرکت آسمانی ارتباط دارد.
ارجاع: صفحات ۱۲۸ تا ۱۳۰
سقوط نفس و از دست دادن بال‌ها
سقراط توضیح می‌دهد که چگونه برخی نفوس از حرکت آسمانی بازمی‌مانند.
در جریان حرکت به سوی حقیقت، ارابه‌ها برای رسیدن به مرتبه بالاتر با یکدیگر برخورد می‌کنند. اسب‌ها به یکدیگر فشار می‌آورند و ارابه‌رانان برای حفظ مسیر خود تلاش می‌کنند. برخی نفوس در این ازدحام آسیب می‌بینند و بال‌های خود را از دست می‌دهند.
سقراط همچنین توضیح می‌دهد که دورماندن از حقیقت و گرفتارشدن در فراموشی و بدی می‌تواند با سنگین‌شدن نفس و از دست رفتن بال‌های آن ارتباط داشته باشد. نفسی که بال‌های خود را از دست داده است دیگر نمی‌تواند در عالم آسمانی به حرکت ادامه دهد. این نفس سرانجام در بدنی زمینی قرار می‌گیرد. در تمثیل سقراط، بال‌های نفس با توانایی حرکت به سوی جهان الهی و مشاهده حقیقت ارتباط دارند. از دست دادن بال‌ها به معنای محروم‌شدن نفس از این حرکت است. با این‌حال، همه نفوس پیش از سقوط به یک میزان حقیقت را مشاهده نکرده‌اند. همین تفاوت، مبنای تقسیم‌بندی نفوس در نخستین زندگی زمینی آن‌ها قرار می‌گیرد.
ارجاع: صفحات ۱۲۹ تا ۱۳۱.
مراتب نه‌گانه تجسد نفس
سقراط توضیح می‌دهد که نفوس بر اساس میزان مشاهده حقیقت پیش از ورود به بدن، در نخستین زندگی زمینی خود در مراتب متفاوتی قرار می‌گیرند. او برای این تجسد، نه مرتبه معرفی می‌کند.
مرتبه نخست: فیلسوف و دوستدار زیبایی
نفسی که بیشترین میزان حقیقت را مشاهده کرده است، در زندگی انسانی به صورت فردی دوستدار حکمت، زیبایی یا عشق فلسفی ظاهر می‌شود.
مرتبه دوم: پادشاه دادگر یا جنگاور فرمانروا
در این مرتبه، نفس زندگی فردی را تجربه می‌کند که با فرمانروایی، عدالت یا جنگاوری ارتباط دارد.
مرتبه سوم: سیاست‌مدار و مدیر امور اقتصادی
این مرتبه به زندگی فردی اختصاص دارد که در ادارهٔ امور سیاسی، اقتصادی یا بازرگانی فعالیت می‌کند.
مرتبه چهارم: ورزشکار یا پزشک
نفس در زندگی فردی ظاهر می‌شود که به تربیت جسمانی، فعالیت‌های ورزشی یا درمان بیماری‌های بدن می‌پردازد.
مرتبه پنجم: پیشگو یا کاهن
این مرتبه با زندگی فردی مرتبط است که به پیشگویی و آیین‌های دینی اشتغال دارد.
مرتبه ششم: شاعر یا هنرمند مقلد
این مرتبه به زندگی شاعر یا هنرمندی اختصاص دارد که فعالیت او بر تقلید و بازنمایی استوار است.
مرتبه هفتم: صنعتگر یا کشاورز
نفس در زندگی فردی ظاهر می‌شود که به صنعتگری یا کشاورزی اشتغال دارد.
مرتبه هشتم: سوفسطایی یا عوام‌فریب
این مرتبه به زندگی فردی اختصاص دارد که از سخنوری برای فریب دیگران استفاده می‌کند.
مرتبه نهم: فرد مستبد
پایین‌ترین مرتبه در این تقسیم‌بندی به زندگی فردی اختصاص دارد که با استبداد و فرمانروایی ستمگرانه شناخته می‌شود.
این تقسیم‌بندی در رساله بر مبنای میزان مشاهده حقیقت توسط نفس پیش از نخستین تجسد صورت می‌گیرد. سقراط در ادامه توضیح می‌دهد که پس از پایان زندگی نخست، رفتار انسان و انتخابهای نفس در تعیین وضعیت زندگیهای بعدی اهمیت پیدا می‌کنند.
ارجاع: صفحهٔ ۱۳۱
تناسخ و بازگشت نفس به زندگی
سقراط دربارهٔ سرنوشت نفس پس از مرگ جسمانی سخن می‌گوید. او توضیح می‌دهد که نفوس پس از پایان زندگی زمینی مورد داوری قرار می‌گیرند. نفوسی که زندگی عادلانه‌ای داشته‌اند، متناسب با رفتار خود پاداش می‌بینند و نفوسی که مرتکب بی‌عدالتی شده‌اند، مجازات می‌شوند و پس از گذشت دوره‌ای هزارساله، نفوس برای انتخاب زندگی بعدی حاضر می‌شوند. در این مرحله، نفس می‌تواند نوع زندگی آینده خود را انتخاب کند.
سقراط توضیح می‌دهد که در این چرخه، امکان انتقال نفس از بدن انسان به بدن حیوان و بازگشت از زندگی حیوانی به زندگی انسانی نیز وجود دارد. با این‌حال، او میان نخستین تجسد نفس پس از سقوط و تجسدهای بعدی تفاوت قائل می‌شود.
در نخستین تجسد، نفسی که حقیقت را مشاهده کرده است در قالب آدمی قرار می‌گیرد زیرا به اعتقاد سقراط، توانایی شناخت مفاهیم کلی و یادآوری حقیقت از ویژگی‌های نفس انسانی است اما در زندگیهای بعدی، امکان انتخاب صورت‌های متفاوت حیات مطرح می‌شود.
چرخه ده‌هزارساله و استثنای فیلسوفان
سقراط توضیح می‌دهد که بازگشت نفس به جایگاه آسمانی نخستین، معمولا پیش از گذشت ده هزار سال امکان‌پذیر نیست. با این‌حال، برای برخی نفوس استثنایی وجود دارد. نفس کسی که زندگی فلسفی را برگزیده است یا عشق او با فلسفه همراه شده، می‌تواند در مدت کوتاه‌تری بال‌های خود را دوباره به دست آورد. در این روایت، نفسی که در سه زندگی متوالی به فلسفه پرداخته باشد پس از سه هزار سال امکان رهایی از چرخه معمول و بازگشت به وضعیت پیشین را پیدا می‌کند. به این ترتیب، در روایت سقراط، مدت حضور نفس در چرخه زندگیهای زمینی برای همه نفوس یکسان نیست و با نوع زندگی و وضعیت آن ارتباط دارد.
ارجاع: صفحات ۱۳۱ تا ۱۳۲.
نظریه یادآوری؛ شناخت پیش از تولد
سقراط نظریه یادآوری را در ارتباط با مشاهده حقیقت پیش از تولد مطرح می‌کند. بر اساس این نظریه، نفس پیش از ورود به بدن، حقایقی را مشاهده کرده است که در زندگی زمینی از آن‌ها فاصله می‌گیرد. سقراط توضیح می‌دهد که انسان توانایی دارد از مشاهده اشیای گوناگون، مفهومی کلی و واحد را درک کند. او این توانایی را با شناخت پیشین نفس از حقیقت مرتبط می‌داند.
در این دیدگاه، یادگیری می‌تواند با یادآوری حقایقی ارتباط داشته باشد که نفس پیش از تولد مشاهده کرده است اما همه انسان‌ها به یک اندازه از این یادآوری برخوردار نیستند. سقراط توضیح می‌دهد که برخی نفوس در جریان حرکت آسمانی، حقیقت را تنها برای مدتی کوتاه مشاهده کرده‌اند و برخی دیگر نیز پس از ورود به بدن، تحت تأثیر تجربه‌های زمینی، از آنچه مشاهده کرده‌اند فاصله گرفته‌اند. از نظر او، فیلسوف کسی است که از طریق فعالیت عقلانی می‌کوشد به یادآوری حقیقت نزدیک شود.
ارجاع: صفحات ۱۳۲ تا ۱۳۴
زیبایی و عشق؛ یادآور جهان پیش از تولد
سقراط در ادامه گفت‌وگو، جایگاه ویژه‌ای برای زیبایی قائل می‌شود. او توضیح می‌دهد که نفس پیش از ورود به بدن، حقیقت زیبایی و عشق را در عالم آسمانی مشاهده کرده است اما پس از ورود به زندگی زمینی، این شناخت تحت تأثیر فراموشی قرار می‌گیرد.
با این‌حال، زیبایی ویژگی متفاوتی نسبت به بسیاری از حقایق دیگر دارد زیرا انسان می‌تواند جلوه‌های آن را از طریق بینایی نیز مشاهده کند. سقراط معتقد است مشاهده زیبایی در جهان محسوس می‌تواند یادآور زیبایی حقیقی باشد که نفس پیش از تولد با آن مواجه شده است. در این وضعیت، انسان ممکن است تجربه‌ای شدید از عشق، شوق و هیجان داشته باشد. سقراط این تجربه را با فرایند رویش دوباره بال‌های نفس مرتبط می‌کند.
ارجاع: صفحات ۱۳۳ تا ۱۳۶.
عشق و رویش دوباره بال‌های نفس
سقراط توضیح می‌دهد که مواجهه با زیبایی می‌تواند فرایند رویش بال‌های نفس را آغاز کند. او این وضعیت را با احساس گرما، لرزش، درد و لذت توصیف می‌کند. در تمثیل او، هنگامی که نفس با زیبایی مواجه می‌شود بال‌هایی که پیش‌تر از دست داده بود، دوباره شروع به رشد می‌کنند اما این رشد با دشواری همراه است.
سقراط وضعیت نفس را به جوانه‌زدن و رشد بال‌هایی تشبیه می‌کند که در آغاز موجب درد و بی‌قراری می‌شوند. هنگامی که فرد از معشوق دور است، دچار رنج می‌شود و زمانی که او را می‌بیند، احساس آرامش و لذت می‌کند. در این روایت، تجربه عشق با یادآوری زیبایی و حرکت دوباره نفس ارتباط دارد اما سرنوشت این تجربه به چگونگی هدایت ارابه نفس نیز وابسته است.
ارجاع: صفحات ۱۳۵ تا ۱۳۹
نقش دو اسب در تجربهٔ عشق
سقراط بار دیگر به تمثیل ارابه نفس بازمی‌گردد. او توضیح می‌دهد که هنگام مواجهه با زیبایی معشوق، دو اسب واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند. اسب نیک با خویشتن‌داری و احترام رفتار می‌کند و از فرمان ارابه‌ران پیروی می‌کند اما اسب سرکش می‌کوشد ارابه را به سوی ارضای فوری امیال جسمانی حرکت دهد. ارابه‌ران برای مهار این اسب تلاش می‌کند و میان خواسته‌های متفاوت کشمکشی شکل می‌گیرد.
سقراط این وضعیت را با جزئیات توصیف می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه اسب سرکش در برابر فرمان‌ها مقاومت می‌کند و سرانجام ممکن است تحت تأثیر مهار و انضباط قرار گیرد. او در ادامه، میان شیوه‌های متفاوت مواجهه با عشق تمایز قائل می‌شود.
در یک وضعیت، عاشق و معشوق تحت هدایت عقل و خویشتن‌داری قرار می‌گیرند و زندگی خود را با فلسفه و فضیلت همراه می‌کنند. در وضعیتی دیگر، امیال بر رفتار آن‌ها غلبه می‌کنند. این تفاوت در روایت سقراط با وضعیت نفس و سرنوشت آن ارتباط دارد.
ارجاع: صفحات ۱۳۹ تا ۱۴۶
فن سخنوری و شناخت حقیقت
پس از پایان مباحث مربوط به عشق و نفس، موضوع گفت‌وگو به فن سخنوری تغییر می‌کند. سقراط و فدروس درباره ماهیت سخنوری درست بحث می‌کنند. یکی از پرسش‌های اصلی این است که آیا سخنور برای اقناع مخاطبان خود باید حقیقت موضوع را بشناسد یا تنها آگاهی از آنچه برای مخاطبان پذیرفتنی است، کفایت می‌کند.
سقراط توضیح می‌دهد که سخنوری صحیح نیازمند شناخت موضوع و توانایی تعریف و تقسیم‌بندی مفاهیم است. او همچنین بر اهمیت شناخت نفس مخاطب تأکید می‌کند. از نظر سقراط، سخنور باید بتواند انواع نفس و شیوه‌های متفاوت تأثیرگذاری گفتار را بشناسد و میان آن‌ها ارتباط برقرار کند. در این بخش، سخنوری با روش دیالکتیکی و شناخت حقیقت پیوند می‌یابد.
ارجاع: صفحات ۱۴۷ تا ۱۸۴
نوشتار، حافظه و فراموشی
در بخش پایانی رساله، سقراط داستانی از مصر باستان نقل می‌کند. در این روایت، توث، یکی از خدایان مصر، اختراع نوشتار را به تاموس، پادشاه مصر، معرفی می‌کند. توث معتقد است نوشتار موجب افزایش حافظه و خرد انسان خواهد شد اما تاموس با این نظر مخالفت می‌کند. او توضیح می‌دهد که اتکای انسان به نوشته‌ها ممکن است سبب شود افراد به جای تمرین حافظه خود برای یادآوری مطالب به نشانه‌های بیرونی وابسته شوند. تاموس همچنین میان برخورداری از اطلاعات و دستیابی به شناخت حقیقی تفاوت قائل می‌شود.
سقراط در ادامه، نوشته را با نقاشی مقایسه می‌کند. همان‌طور که تصویرهای نقاشی شده نمی‌توانند به پرسش‌های مخاطب پاسخ دهند، متن نوشته شده نیز قادر نیست در برابر پرسش‌های خواننده از خود دفاع کند یا توضیح بیشتری ارائه دهد. در مقابل، گفت‌وگوی زنده فلسفی امکان پرسش، پاسخ، اصلاح و بررسی استدلال‌ها را فراهم می‌کند. سقراط بر این اساس، میان نوشتار و آموزشی که از طریق گفت‌وگوی فلسفی در نفس مخاطب شکل می‌گیرد، تمایز قائل می‌شود.
ارجاع: صفحات ۱۸۴ تا ۱۹۲
پایان رساله؛ دعای سقراط
ای پن، خدای گرامی من، و ای خدایان دیگر که در این مکان هستید، مرا آن نیرو دهید که زیبایی درون کسب کنم و برون را چنان کنید که با درون سازگار باشد. چنان کنید که جاه و مال را در خردمندی بینم و از سیم و زر جهان به من چندان دهید که پرهیزگاران را بدان نیاز است و بار آن را توانند کشید.
فدروس با گفت‌وگوی سقراط و فدروس درباره فلسفه، سخنوری و ارزش شناخت به پایان می‌رسد. در آخرین بخش رساله، سقراط دعایی خطاب به پان و دیگر خدایان آن مکان بیان می‌کند. او درخواست می‌کند که از زیبایی درونی برخوردار باشد و آنچه در بیرون دارد، با آنچه در درون اوست هماهنگ شود. فدروس نیز از سقراط می‌خواهد که او را در این دعا شریک بداند. پس از این گفت‌وگو، سقراط و فدروس محل را ترک می‌کنند.
ارجاع: صفحات ۱۹۴ تا ۱۹۵
از ارابه نفس تا تکامل روح؛ فدروس در پرتو آسترولوژی تکاملی
در آسترولوژی تکاملی، روح موجودیتی مستقل از یک زندگی جسمانی در نظر گرفته می‌شود که در طول تجسدهای متوالی، تجربه‌هایی را پشت سر می‌گذارد. این تجربه‌ها با امیال، وابستگی‌ها، انتخاب‌ها و الگوهای ناخودآگاهی پیوند دارند که در مسیر تکامل روح نقش ایفا می‌کنند.
در رساله فدروس، افلاطون نیز از پیش وجود نفس، حرکت آن در عالم آسمانی، سقوط به جهان مادی و بازگشت به زندگیهای متوالی سخن می‌گوید. تمثیل ارابه‌ران و دو اسب بالدار، در مطالعه تطبیقی با آسترولوژی تکاملی، امکان بررسی رابطه میان امیال، آگاهی و جهت حرکت روح را فراهم می‌کند.
در رویکرد آسترولوژی تکاملی جفری ولف گرین، پلوتو نمایانگر امیال بنیادین روح است؛ امیالی که در طول تجسدهای مختلف استمرار می‌یابند و در شکل‌گیری الگوهای ناخودآگاه نقش دارند. در این مکتب، دو میل بنیادین مطرح می‌شود: میل به جدایی و فردیت‌یافتگی و میل به بازگشت به سرچشمه آفرینش. کشمکش میان این دو میل، یکی از مبانی تبیین فرایند تکامل روح است.
تمثیل دو اسب در فدروس نیز تصویری از نیروهای متفاوتی ارائه می‌دهد که حرکت نفس را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در خوانش تطبیقی، می‌توان این کشمکش را در کنار مفهوم امیال متعارض در آسترولوژی تکاملی بررسی کرد هرچند دو اسب افلاطون مستقیما معادل دو میل بنیادین در نظریه گرین نیستند. از طرفی محور گره‌های ماه در آسترولوژی تکاملی با بررسی مسیر تجسد روح ارتباط دارد. گره جنوبی ماه و حاکم آن، در کنار موقعیت پلوتو، برای شناخت الگوهای شکل‌گرفته در تجربه‌های پیشین روح تفسیر می‌شوند. گره شمالی ماه و حاکم آن نیز به جهت تکاملی و تجربه‌هایی مربوط هستند که روح در زندگی کنونی با آن‌ها مواجه می‌شود.
در فدروس، سقراط مراتب نخستین تجسد را با میزان مشاهده حقیقت توسط نفس پیش از تولد مرتبط می‌داند. او همچنین توضیح می‌دهد که رفتار و انتخاب نفس در زندگیهای بعدی، در سرنوشت آن تأثیر دارند. این موضوع در مطالعهٔ تطبیقی با آسترولوژی تکاملی، بحث استمرار الگوهای پیشین و نقش انتخابهای کنونی در تغییر مسیر روح را مطرح می‌کند. یکی دیگر از موضوعات مشترک این مطالعه، تکرار تجربه‌ها و امکان دگرگونی الگوهای تثبیت‌شده است. در آسترولوژی تکاملی، روح ممکن است به دلیل وابستگی به امیال و ساختارهای آشنای گذشته، الگوهای مشابهی را در زندگی کنونی بازتولید کند. در این چارچوب، آگاهی از ماهیت این وابستگی‌ها و انتخاب شیوه‌های متفاوت مواجهه با آن‌ها، بخشی از فرایند تکامل محسوب می‌شود.
نظریه یادآوری در فدروس نیز زمینه دیگری برای مقایسه فراهم می‌کند. افلاطون شناخت فلسفی را با یادآوری حقایقی ارتباط می‌دهد که نفس پیش از ورود به بدن مشاهده کرده است. در آسترولوژی تکاملی، مفهوم حافظه روح به استمرار الگوهای روانی و تجربه‌های پیشین نسبت داده می‌شود. در این مقایسه، یادآوری مُثُل در فلسفهٔ افلاطون از حافظهٔ تجسدهای گذشته در آسترولوژی تکاملی متمایز است.
در مکتب پلوتومحور گرین، تکامل روح به تغییر رابطه آن با امیال بنیادین وابسته است. پلوتو، گره‌های ماه، حاکمان گره‌ها و جنبه‌های آن‌ها در چارت تولد، چارچوبی نمادین برای مطالعه وضعیت تکاملی روح و بررسی تنش میان الگوهای گذشته و مسیر رشد فراهم می‌کنند.
در فدروس نیز حرکت نفس، از دست دادن بال‌ها و امکان رویش دوبارهٔ آن‌ها، در ارتباط با شیوهٔ زندگی، عشق، شناخت و نسبت نفس با حقیقت توصیف می‌شوند. از این منظر، مطالعه فدروس در کنار آسترولوژی تکاملی، امکان بررسی مفاهیم پیش‌وجود روح، تناسخ، استمرار امیال، انتخاب و دگرگونی آگاهی را در دو چارچوب متفاوت فراهم می‌سازد.
منبع اصلی
افلاطون، فایدروس، در کتاب چهار رساله از افلاطون، ترجمهٔ دکتر محمود صناعی، صفحات ۷۵ تا ۱۹۵.
بدون دیدگاه